کاخ اردشیر بابکان (آتشکده فیروزآباد)

کاخ اردشیر بابکان از کاخهای دوره ساسانی و یکی از جلوه های هنری معماری آن دوره است که در 10 کیلومتری فیروزآباد ودر فاصله 2 کیلومتری شمال ویرانه های شهر گور قرار دارد. این بنای باستانی توسط اردشیر بابکان بنیان گذار سلسله پادشاهی ساسانی احداث شده و از نخستین آثار معماری ساسانیان به شمار می رود که در کنار روستایی به نام آتشکده قرار گرفته است. کاخ با مصالح لاشه سنگ و ملات گچ ساخته شده، تزیینات به کار رفته در آن نیز شامل گچ بری های زیبا و رنگی داخلی است. اردشیر بابکان این کاخ را نزدیک مدخل تنگاب در کنار چشمه ای بزرگ احداث کرد که نخستین بنای طاق دار ساسانی محسوب می شود. عده ای بر این باورند این بنا کاخ نبوده بلکه آتشکده ای بوده است. دلیل باور ایشان، اعتقادات مهرپرستی که هر بنای مهمی که در کنار آب ساخته می شده محلی برای پرستش الهه آناهیتا و همینطور مهر بوده است، عنوان می شود.

از دیگر آثار باستانی اطراف این کاخ می توان به بنای آشپزخانه در پشت کاخ، تل نقارخانه در مجاورت کاخ و قلعه حسن آباد و برخی روستاهای باستانی دیگر اشاره کرد. همچنین بنای امامزاده جعفر در محدوده شهر قدیم که از دوره ایلخانی باقی مانده است و یا سنگ قبرهای بسیار جالب که یکی از آنها دارای تاریخ ۷۴۱ هـ . ق است، حائز توجه می باشند.

این کاخ که الهام بخش کاخ ساسانیان در سروستان بوده، در زمان آل بویه نیز مورد استفاده بوده است. قدیمی ترین گنبد ایران که تا به حال شناخت شده، گنبد کاخ اردشیر است که بر روی دیوارهای ضخیم بنا شده است. همچنین این کاخ کهن ترین ساختمان باقی مانده از سبکی است که آندره گدار آن را سبک معماری ساسانی می نامد و معتقد است که دارای کامل ترین طرح و روشن ترین ترکیب است.

این کاخ در سال 1310 در فهرست اثار ملی به ثبت رسیده است.