باغ فین

باغ فين کاشان يكی از زيباترين و معروف‌ترين باغ‌های ايرانی است كه از آن به‌عنوان نمونه‌ی كامل باغ سازی ايرانی ياد می‌شود. سابقه و قدمت باغ فین و بناهای آن به دوره‌ی صفویه بازمی‌گردد. وسعت باغ بالغ‌بر ۲۳ هزار مترمربع و شامل یک حیاط مرکزی است که به‌وسیله‌ی دیوار، بارو و برج‌های استوانه‌ای‌ شکل محصورشده ‌است. از گذشته‌های بسيار دور، منطقه‌ی فين به‌واسطه‌ی چشمه‌ی روح‌افزايی كه در آن جريان دارد، موردتوجه حاكمان و پادشاهان بوده است. تاريخ قم، قديمی‌ترين مأخذ تاريخی موجود، در اين خصوص می‌نويسد: «بناها و كاريزهای فين به امر جمشيد احداث‌شده است.» پس‌ازآن احداث بناهای شاهانه را به پادشاهان آل‌بویه نسبت داده‌اند و در عهد ايلخانان مغول عمارات كهنه‌ی آن (باغ كهنه) نوسازی شده است. معماری این باغ ترکیبی از عناصر طبیعی چون آب و درخت و عناصر ثابت معماری چون بناهای مختلف است. باغ فین یکی از مهم‌ترین نمونه‌های باغ ایرانی است که همچنان زنده و پابرجا مانده است.

باغ فین یکی از بازماندگان تاریخ کهن ایران به شمار می‌رود که در هر دوره‌ای اتفاق و حادثه‌ای را به خود دیده و رازهایی را در گوشه گوشه‌اش حفظ کرده است. ازجمله وقایعی که در این باغ رخ‌داده‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
جشن و پای‌کوبی بنیان‌گذار صفوی، شاه اسماعیل دو بار به باغ فین رفت و با برپایی جشن و سرور در آنجا موجب شادمانی مردم شد.
قتل حاکم کاشان، خضر نهاوندی، حاکمی بود که سال‌ها در كاشان حكومت كرد و در این دوران به قدرت بسیاری رسید. این افزایش قدرت به حدی بود که شاه‌عباس نگران شد و از نفوذ او احساس خطر كرد. در حدود سال ۹۸۶ هجری شمسی، در حضور شاه‌عباس، کله‌پزی با كارد به او حمله كرد و وی را از پای درآورد.
مرگ پدر و تاج‌گذاری پسر، شاه صفی در طول پادشاهی خود چندین بار به کاشان و باغ فین آمده است. وی در آخرین سفر خود در عمارت دولت‌خانه كه از سازه‌های دوران شاه‌عباس است، اقامت گزید و براثر افراط در خوردن شراب، از پای درآمد. پس از مرگ وی به‌ناچار، فرزندش عباس دوم در سن ۱۰ سالگی در همان‌جا تاج‌گذاری كرد و اداره مملکت به دستش سپرده شد.
قتل امیرکبیر در حمام فین (مهر بدنامی بر پیشانی باغ)، محمدتقی فراهانی (امیرکبیر) یکی از صدراعظم‌های ناصرالدین‌شاه در دوران قاجار بود که اقداماتی شایسته در راستای آبادانی مملکت ازجمله تأسیس دارالفنون، اعزام دانشجو به خارج، تقسیم آب کرج، ساماندهی به ارتش و ... را انجام داد. به سبب علاقه شاه به امیر، دشمنان او نتوانستند کاری از پیش ببرند اما درنهایت بی‌کفایتی شاه و دسیسه این افراد باعث شد امیر از صدارت عزل و به کاشان تبعید شود. درنهایت با بی‌رحمی فراوان او را در حمام فین به قتل رساندند.
باغ فين در سال ۱۳۱۴ در فهرست آثار ملی ثبت شد و در سال ۱۳۹۰ به همراه هشت باغ تاريخی ديگر با عنوان باغ ايرانی به شماره‌ی ۱۳۷۲ در فهرست ميراث جهانی قرار گرفت.