خانه پیرنیا (موزه مردم شناسی)

خانه پیرنیا، در مقابل مسجد جامع نائین و محله باب المسجد این شهر قرار دارد . در حال حاضر این خانه تاریخی محل نمایندگی میراث فرهنگی نائین و موزه مردم‌شناسی نائین است. قدمت این خانه حدود 400 سال است. خانه تاریخی پیرنیا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مساکن سنتی شهر نائین الگوی مهم معماری و هنری خانه‌های تاریخی منطقه و کویر مرکزی ایران محسوب می‌گردد. این خانه متعلق به دوران صفویه بوده و از اجزاء مختلفی ازجمله ورودی، دالان‌های متعدد، هشتی، غلام‌گردش، ایوان شاه‌نشین، اتاق نشیمن، گودال باغچه، باغ و بخش‌های مختلف دیگر تشکیل‌شده است.
خانه به‌عنوان خانه حاکم نائین بوده و در ابتدا شخصی به نام قاضی نور الهدی در این خانه زندگی می‌کرده و در دوره قاجار به خاندان پیرنیا رسیده و شخصی به نام میرزا احمدخان پیرنیا حاکم نائین در این خانه زندگی می‌نموده است. مهم‌ترین ویژگی هنری خانه تاریخی پیرنیا وجود نقاشی‌های دیواری و گچ‌بری‌های بسیار زیبای آن‌که در ایوان شاه‌نشین، اتاق تشریفات و اتاق مخصوص حاکم بوده می‌توان یاد نمود. این گچ‌بری‌ها در قسمت فوقانی بخش‌های ذکرشده را شامل گردیده که در آن کتیبه هایی با اشعار مختلف عظمت معماری و هنر را نشان می‌دهد. این گچ‌بری‌ها شامل قاب‌های متعددی بوده و داستان‌های هفت‌پیکر نظامی شامل: داستان‌های خسرو و شیرین، یوسف و زلیخا، صحنه‌های شکارگاه، داستان‌های عاشقانه و خیالی را به نمایش گذاشته است.
این خانه در سال 1349 توسط فرهنگ و هنر خریداری و پس از انجام مرمت‌های موردنیاز بنا در سال 1373 به موزه مردم‌شناسی کویر نائین تبدیل گردید که در آن مردم از طریق اشیاء، لوازم ، وسایلی که در جای‌جای فضاهای خانه، قرارگرفته بافرهنگ مردمان کویر و حاشیه کویر آشنا می‌گردند و شامل نمایش زندگی کویری، وسایل کشاورزی، ادوات و وسایل نظامی، پوشاک، صنایع و حِرَف دستی و هنرهای سنتی، آداب‌ورسوم و اعتقادات مردمان بومی منطقه است.