کاخ نیاوران

کاخ نیاوران در گوشه شمال شرقی باغ نیاوران، باغی به‌جامانده از دوران قاجار، جلوه‌ای از معماری ایرانی را به شکلی مدرن به نمایش می‌گذارد. این باغ در زمان فتحعلی شاه قاجار در محلی ساخته شد که پیش‌تر از این نیزاری بیش نبود، به همین دلیل این باغ به نی آوران مشهور و درگذر زمان بانام نیاوران خوانده شد. محمدشاه، بنای کوچک و ساده‌ای در آن ساخت، اما ناصرالدین‌شاه بنای باشکوه صاحبقرانیه را در آن بنیان نهاد. آخرین بنای ساخته‌شده توسط سلسله قاجار در این باغ کوشک احمدشاهی نام دارد، که دقیقاً در میان باغ است.
به دستور محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۳۷ یکی از کاخ‌های کوچک باغ نیاوران که متعلق به دوره فتحعلی شاه بود ویران و ساخت این کاخ در محل آن آغاز شد. ساخت این بنا برای مدتی با وقفه مواجه شد اما بالاخره در سال ۱۳۴۶ آن را آماده بهره‌برداری کردند. در ابتدا قرار بود این کاخ برای پذیرایی مهمانان دربار مورداستفاده قرار گیرد، اما درنهایت به محل زندگی خانواده پهلوی اختصاص یافت. کاخ زیبای نیاوران وسعتی برابر با 9000 مترمربع را به خود اختصاص داده و دارای دوطبقه و یک نیم‌طبقه است. طبقه اول بنا برای پذیرایی مهمانان، و طبقه آخر برای اتاق‌خواب‌ها و فضاهای شخصی خانواده بوده و در میان این دوطبقه یک نیم‌طبقه برای فضای کاری و اتاق کوچک‌ترین عضو خانواده پهلوی، لیلا پهلوی، کاربرد داشته است.
طراحی معماری کاخ بر عهده مهندس محسن فروغی بود. ساخت بنا توسط شرکت ماپ انجام‌شده و شرکت مهندسان مشاور عبدالعزیز فرمانفرماییان و همکاران، به‌عنوان مهندس مشاور وظیفه نظارت بر اجرای پروژه را بر عهده داشته است. گچ‌بری استاد عبداللهی، آینه‌کاری استاد علی‌اصغر و هنر کاشی‌کاری استاد ابراهیم کاظم پور و ایلیا در بنای این کاخ جلوه گری می‌کند.
در طراحی این کاخ از معماری ایرانی و تلفیقی از هنر پیش و پس از اسلام الگوبرداری شده است. طرح چهارضلعی کاخ و فضاسازی معماری داخلی آن جلوه‌ای از معماری ایرانی را در قالبی مدرن به تصویر می‌کشد. یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این کاخ زیبا به‌کارگیری سقف بازشو در ساخت آن است. وجود این سقف از ایده طراح آن مبنی بر استفاده از نور طبیعی (معماری نور) سرچشمه می‌گیرد. سقف کاخ در بخش میانی، متحرک و بازشو است و وسیله‌ای برای تهویه هوا، زیبایی و تأمین نور در صورت لزوم بوده است .
این کاخ در سال ۱۳۷۷ به ثبت ملی رسیده است.

آدرس: استان تهران، شهر تهران، میدان شهید باهنر (نیاوران)، مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران